Leki ziołowe

Czasami konieczne jest przechowywanie surowca w stanie nierozdrobnionym, w niskiej temperaturze i w ciemności (np. surowce garbnikowe, olejkowe). Surowce śluzowe wymagają bardzo suchych i przewiewnych pomieszczeń, łatwo bowiem pleśnieją i fermentują… Natomiast surowce aromatyczne przechowuje się w szczelnie zamkniętych naczyniach. Jednakże, mimo prawidłowego suszenia i przechowywania, po pewnym czasie zmniejsza się aktywność działania ziół. Dlatego mieszanki ziołowe trzyma się zwykle jeden rok (surowce twarde można przechowywać dłużej). Po upływie tego okresu należy zapasy skontrolować, a w razie pojawienia się szkodników lub pleśni surowiec odrzucić. Błędem jest przechowywanie ziół w piwnicy, gdyż tam bardzo łatwo o wilgoć. Najlepiej wyodrębnić w kuchni szafkę, w której przechowywane będą zioła.

Ważne jest, aby suszenie ziół przebiegało we właściwej temperaturze i w możliwie najkrótszym czasie. Dla większości roślin najkorzystniejsze jest suszenie przy 40-50 stopniach Celsjusza, niekiedy przy 60 stopniach. Surowce aromatyczne i witaminowe (Szczególnie zawierające witaminę C( należy suszyć w temperaturze nie wyższej niż 35 stopni Celsjusza. Niekiedy korzystne jest suszenie w dwóch etapach, najpierw w niższej, a potem w wyższej temperaturze. Dobrze wysuszony surowiec charakteryzuje się: zachowaną barwą, zapachem i odpowiednią konsystencją. Liście kruszą się w palcach, łodygi pękają, a jagody i owoce rozsypują się. Prawidłowo wysuszone zioła przechowujemy tak, aby zabezpieczyć je przed stratami lub zmianami w składnikach chemicznych, a także przed zepsuciem i zniszczeniem przez owady.

Na ogół zioła zbiera się w dni suche i pogodne, po obeschnięciu rannej rosy lub nim powstanie wieczorna. Zbieramy oczywiście tylko te rośliny, co do których mamy pewność, że są to właściwe gatunku, jakich poszukujemy, a nie bardzo do nich podobne. Pomyłka w rozpoznaniu rośliny może być nieraz niebezpieczna w skutkach. Dla zachowania wartości leczniczych ziół należy je prawidłowo suszyć. Dlatego też bezpośrednio po zbiorze rozkładamy rośliny luźno w cienkich warstwach na papierze lub sitach w suchym, ciemnym i przewiewnym miejscu (nie na słońcu). Mięsiste korzenie kroimy w plastry i suszymy nanizane na sznurki. Zioła suszymy również w suszarniach ogrzewanych w różny sposób. W razie potrzeby można wykorzystać także płyty i piecyki kuchenne z odpowiednio regulowaną temperaturą. Szczególnie soczyste surowce, jak owoce (np. jagody), niektóre nasiona, cebule, korzenie lub kłącza, wymagają wyższych i stałych temperatur.

Na terenie naszego kraju zasoby niektórych roślin są jeszcze znaczne i pozwalają zaopatrzyć się w zioła lecznicze we własnym zakresie. Należy jednak pamiętać, że są rośliny, które podlegają ochronie całkowitej lub częściowe, np. arnika górska, porost islandzki, goryczki, mącznica lekarska itp. Nie mogą one być pozyskiwane ze stanowisk naturalnych. Przy zbiorze ziół zwraca się uwagę, aby nie zrywać roślin na ternach skażonych środkami ochrony roślin (przed wygaśnięciem okresu karencji), z obszarów przemysłowych i miejskich, z pobocza autostrad i innych dróg o dużym ruchu motoryzacyjnym (zachować odległość ponad 500 metrów). Wartość surowca leczniczego jest zmienna i zależy od okresu wegetacji rośliny, a nawet pory dnia. Przy niewłaściwym zbiorze, a także suszeniu lub przechowywaniu zioła mogą stracić swe właściwości lecznicze.

Zioła mają znaczenie nie tylko w leczeniu, lecz również w szeroko pojętym zapobieganiu chorobom. Znane są surowce roślinne o właściwościach pobudzających naturalne mechanizmu obronne organizmu, dzięki czemu stosowanie tych środków może zapobiec chorobie lub złagodzić jej przebieg. Wchodzą one w skład znanych preparatów ziołowych o powyższym działaniu, jak np. Biostymina czy Pascotox, polecane w nawracających chorobach infekcyjnych. W racjonalnym wychowaniu dziecka istotne są wszystkie czynniki niezbędne dla zapewnienia jego prawidłowego rozwoju, jak właściwe i urozmaicone odżywianie, higiena, zapobieganie, a w razie zachorowania odpowiednie leczenie. Świat roślinny zajmuje w tym procesie ważne i określone miejsce. Należy jednak przestrzec przed samodzielnym leczeniem schorzeń u dzieci, bez uprzedniego zasięgnięcia opinii lekarza. Przestroga ta jest ważna przede wszystkim dlatego, że stosowanie ziół bez konsultacji lekarza może opóźnić rozpoczęcie właściwego leczenia, a niekiedy zaciemnić objawy choroby i utrudnić jej rozpoznanie.

W poszczególnych okresach życie istnieje swoiste zapotrzebowanie organizmu na składniki pokarmowe konieczne dla prawidłowego rozwoju. Wiele z nich dostarcza świat roślin, w tym również rośliny lecznicze. Można więc wyodrębnić zioła stosowane typowo na danym etapie rozwoju, co nie znaczy, że są one nieprzydatne dla osób w innym wieku. Z tego względu wydziela się m.in. grupę ziół szczególne użytecznych w pielęgnowaniu niemowląt. Ważnym i złożonym problemem w ziołolecznictwie jest ustalenie odpowiedniej dla danej osoby dawki preparatu. W stosowaniu nawet łagodnie działających leków roślinnych, należy uwzględnić: wagę, wiek, stan fizyczny i indywidualną wrażliwość człowieka. Nie można także bagatelizować faktu, że przyjmuje się inne leki. W tym przypadku szczególnie należy działać w porozumieniu z lekarzem. Określone znaczeni ma też forma stosowania leku roślinnego.

Ustrój dziecka w zależności od wieku charakteryzują pewne odrębności morfologiczne i fizjologiczne oraz różnice aktywności enzymatycznej i metabolicznej. W okresie dzieciństwa występuje przewaga procesów przyswajania nad wydalaniem i dopiero w momencie ustalenia się równowagi między tymi dwoma procesami organizm osiąga dojrzałość biologiczną. Etapy rozwoju dziecka charakteryzują występujące skokowo, co pewien czas, zmiany jakościowe zarówno psychiczne, jak i fizyczne. Zmiany te stanowią podstawę podziału okresu dziecięcego. Najczęściej wyróżnia się: okres niemowlęcy, obejmujący pierwszy rok życia dziecka, okres poniemowlęcy to lata 1-3, przedszkolny – 3-7 lat, wiek szkolny – 7-14 lat, wreszcie lata młodzieńcze – 14-18. Dużą intensywnością przemian ustrojowych charakteryzują się pierwsze trzy lata, a zwłaszcza pierwszy rok życia dziecka oraz okres dojrzewania płciowego (11-16 lat), podczas którego ustala się równowaga hormonalna.

Decyzję w sprawie doboru najbardziej odpowiedniego leku ziołowego powinien podjąć lekarz. Ziołolecznictwo bowiem zobowiązuje do dokładnej znajomości roślin, ich składu chemicznego, działania leczniczego, a także sposobu powyrządzania leku oraz dawkowania. Zainteresowanie fitoterapią wzrasta w ostatnich latach. Wśród wielu cennych książek z tego zakresu brak jest jednak pozycji opisujących zioła w leczeniu dorosłych jak i dzieci. Organizm dziecka przez cały okres kształtowania się wymaga innego traktowania niż organizm w pełni dojrzały. Również leczenie w tym zakresie ma swoją specyfikę. Przy stosowaniu ziół także należy uwzględnić różnice między organizmem dziecka w poszczególnych etapach dojrzewania a organizmem człowieka dorosłego, czego wyrazem jest odpowiedni dobór gatunków roślin nie tylko pod względem jakości, lecz również ilości oraz wzajemnych proporcji w złożonym leku naturalnym.

W przypadku stosowania ziół, niekiedy trudno jest odgraniczyć ich wartości lecznicze od wartości odżywczych. Dotyczy to zwłaszcza częstych w diecie warzyw, owoców lub herbatek ziołowych. Ważna jest przy tym umiejętność właściwego wykorzystania bogactwa różnorodnych składników naturalnych, których niewyczerpanym źródłem jest świat roślinny. Skład chemiczny roślin jest złożony i obejmuje zarówno związki proste, jak i połączenia bardzo skomplikowane, z których wiele ma silne działanie farmakologiczne. Nawet tzw. substancje balastowe (uboczne) stanowią niezbędne elementy w całokształcie działa leku i warunkują niejednokrotnie jego korzystniejszy efekt terapeutyczny. W ziołolecznictwie stosuje się wyizolowane poszczególne składniki roślin uznane za substancje aktywne lub też całe zespoły związków zawartych w roślinie, podawane w postaci odpowiedniego przetworu, najczęściej wyciągu.

Zioła charakteryzują się różnorodnym działaniem leczniczym, ułatwiają przyswajanie składników pokarmowych oraz dostarczają niezbędnych witamin i składników mineralnych. Pobudzają również mechanizmy odpornościowe organizmu człowieka. Człowiek znacznie lepiej toleruje leki ziołowe niż syntetyczne, chociaż wynik leczenia ziołami nie jest tak efektywny jak w przypadku stosowania preparatów chemicznych. Kuracja ziołowa trwa z reguły dłużej i z tego względu zalecana jest w określonych chorobach, przeważnie w nawracających, przewlekłych, związanych z zaburzeniem przemiany materii lub przy zmniejszonej odporności organizmu. Zalecane jest również skojarzone leczenie środkami syntetycznymi i roślinnymi. Daje ono na ogół dobre wyniki, ponieważ lek ziołowy częstokroć zwiększa działanie stosowanej substancji syntetycznej, umożliwiając ograniczenie jej dawki, a jednocześnie chroni organizm przed ubocznym działaniem specyfiku chemicznego.